Örümcek ağ yapar çünkü ipek, av yakalamaya, barınmaya ve yumurtaları korumaya yarayan çok amaçlı bir malzemedir. Fakat her örümcek av ağı kurmaz; bazıları avını kendisi kovalar. Asıl ilginç kısım, örümceğin ağını tek parça bir ip gibi değil, farklı görevleri olan iplikleri sırayla yerleştirerek kurmasıdır. Evde gördüğün örümceği tanımak için evde örümcekleri tanıma rehberine bakabilirsin. Örümcek ağı ne işe yarar? Ağ ören örümceklerde ağ, hareket eden avı yakalamaya yarayan bir tuzaktır. Uçan ya da yürüyen küçük bir canlı ipliklere çarptığında titreşim oluşur; örümcek bu titreşimi algılayıp avın bulunduğu yere yönelir. Bazı iplikler yapıyı taşır, bazıları darbeyi yayar, bazıları da avı tutmaya yardım eder. Ağın düzeni, örümceğin türüne ve yaşadığı yere göre değişebilir. ...

Örümcekler çoğunlukla birkaç aydan birkaç yıla kadar yaşar; dişi bir örümceğin yumurta kesesinde ise türüne bağlı olarak birkaç yumurtadan yüzlerce, bazı türlerde daha fazla yumurta bulunabilir. “Örümcek” binlerce farklı türü kapsadığı için tek bir ömür veya yumurta sayısı yoktur. Asıl şaşırtıcı olan, bazı dişilerin keseyi ağında bırakırken bazılarının çeneleriyle ya da vücutlarının arkasında taşımasıdır. Evde gördüğün örümceğin türü hakkında temel ipuçları için evde örümcekleri tanıma rehberine bakabilirsin. Örümcek ne kadar yaşar? Bir örümceğin ömrü türüne, cinsiyetine ve yaşam koşullarına göre değişir. Kısa ömürlü türler bir yıl dolmadan yaşam döngüsünü tamamlayabilir; bazı ev örümceklerinin dişileri birden fazla mevsim yaşayabilir. Bu yüzden “örümcek iki yıl yaşar” gibi tek bir sayı, türü bilinmeyen bir canlı için güvenilir cevap değildir. ...

Akrep, türüne bağlı olarak birkaç yıl yaşayabilir; bazı türlerde yaşam süresi bunun çok üzerine çıkar ve bir doğumda yaklaşık 3–110 yavru görülebilir. Bu geniş aralıklar tek bir akrebe uygulanacak sabit değerler değildir. Asıl şaşırtıcı olan, yavruların doğar doğmaz annelerinin sırtına tırmanması ve bazı dişilerin tek çiftleşmeden birden fazla yavru grubu oluşturabilmesidir. Akrep ne kadar yaşar, kaç yavru doğurur ve yavrular anneden ne zaman ayrılır? Yanıtlar türden türe değişir. Evde karşılaştığın akrebe güvenli yaklaşımı evde akrep rehberinde bulabilirsin. ...

Evet, kışın akrep olabilir; soğuk havada çoğu daha az hareket eder ama kış boyunca ortadan kaybolmaz. Asıl önemli ayrım, akrebin soğukta nasıl saklandığı ve neden bazı evlerde kışın da görülebildiğidir. Kış uykusu ifadesi her tür için aynı şeyi anlatmaz; bulunduğu yerin sıcaklığı ve korunak durumu belirleyicidir. Akrep örümceklerle aynı Arachnida sınıfındadır; böcek değildir. Evde akrep görüldüğünde giriş noktalarını ve güvenli yaklaşımı anlatan rehber temel korunma adımlarını da açıklar. Akrep kış uykusuna yatar mı? Kısa cevap: her akrep için aynı, kesintisiz bir kış uykusu döneminden söz edilemez. Soğukta metabolizma ve hareketlilik yavaşlayabilir; akrep taş altı, çatlak, toprak oyuğu veya yapı çevresindeki başka korunaklara çekilebilir. Bu davranışın süresi ve biçimi türden türe, iklime ve o kışın koşullarına göre değişir. Bu nedenle kışın akrep görülmemesi, bölgedeki tüm akreplerin öldüğü ya da uyuduğu anlamına gelmez. ...

Uğur böceklerinin çoğu yaprak biti ve başka küçük canlıları yer; yetişkinleri türüne ve koşullara bağlı olarak birkaç aydan bir yılı aşkın süreye kadar yaşayabilir. Ama hepsi yaprak biti avcısı değildir: bazı türler bitkiyle, bazıları mantarla beslenir. Ömrü de tek bir sayıya indirmek doğru olmaz. Önce ne yediklerine, sonra ne kadar yaşadıklarına bakalım. Familyanın tür ve renk çeşitliliği için uğur böceği ana rehberini inceleyebilirsin. Uğur böceği en çok ne yer? Birçok türün temel avı yaprak bitidir. Bu küçük, yumuşak vücutlu böceklerin yanı sıra bazı uğur böcekleri kabuklu bitleri, akarları, beyazsinekleri ve başka küçük eklembacaklıları da avlar. Av çeşitliliği türden türe değişir; “uğur böceği gördüm, mutlaka yaprak biti yiyor” diye kesin hüküm vermek doğru değildir. ...

Sarı uğur böceği özel bir uğur, yaş ya da tehlike işareti değildir; sarı, Coccinellidae familyasındaki bazı türlerin doğal renklerinden biridir. Asıl şaşırtıcı olan, aynı familyada sarıdan turuncuya, kırmızıya ve hatta siyaha uzanan renklerin, benek sayısının da değişebilmesidir. Rengi görüp hemen tür adı koymak bu yüzden yanıltır. Uğur böceği temel rehberinde familyanın genel özelliklerini bulabilir; burada sarı rengin ne söylediğini ve türleri nasıl karşılaştıracağını öğrenebilirsin. Sarı uğur böceği hangi tür olabilir? Sarı renk tek bir türe işaret etmez. Örneğin on dört benekli uğur böceği diye bilinen bazı türler sarı zemin üzerinde siyah benek taşır; başka türlerde kanat örtüsü sarımsı, turuncu ya da kırmızı olabilir. Harmonia axyridis gibi değişken renkli türlerde kanat örtüsü sarı-turuncudan kırmızıya, benekler ise çok azdan çok sayıda beneğe kadar değişebilir. Bu örnekler Kuzey Amerika kaynaklarında ayrıntılı anlatılır; Türkiye’de görülen her sarı bireyin aynı tür olduğu anlamına gelmez. ...

Uğur böceği sonbaharda eve çoğunlukla soğuktan korunup kışlayacak bir yer aradığı için gelir. Asıl şaşırtıcı olan, böceğin evi yiyecek ya da yuva sanmaması; çoğu zaman sıcak, aydınlık cepheye yönelip duvar aralığına sığınmasıdır. Peki neden bazı evlerde onlarcası birden görünür, evde çoğalırlar mı ve onları zarar vermeden nasıl çıkarırsın? Uğur böceği türleri ve yaşamı hakkındaki ana rehber, evde gördüğün bireylerin kim olabileceğini anlamaya yardımcı olur. Sonbaharda neden bir araya gelirler? Çünkü kışlama öncesinde uygun, korunaklı yer ararlar. Günler kısalıp hava soğurken güneş gören duvarlar ve pencere çevreleri böceklere geçici olarak sıcak bir yüzey sunar. Cephede bir süre kümelenebilir, sonra çatlaklardan bina boşluklarına geçebilirler. Bu, yiyecek arayan bir sürüden çok mevsimsel barınak arayışıdır. ...

Hayır, yaban arısı adı verilen her tür eşek arısı değildir; Bombus arıları da yaban arısı diye anılır ve bal arısı gibi bal üretmez. Asıl şaşırtıcı ayrıntı, Bombus’un nektar depoladığı halde bunu kışlık bal stoğuna çevirmemesi ve bazı tropik yaban arılarının istisna oluşturmasıdır. Türkiye’de sık rastlanan eşek arılarını tanımak için eşek arısı rehberine bakabilirsin. Yaban arısı ile eşek arısı aynı mı? Hayır. “Yaban arısı” günlük dilde tek bir bilimsel grubu belirtmez; çoğu zaman doğada yaşayan arı ve arı benzeri Hymenoptera üyeleri için genişçe kullanılır. Eşek arıları ise Vespidae familyasındaki türlerdir. Bombus adı verilen iri, tüylü arılar Apidae familyasına girer. Bu nedenle bir Bombus’u eşek arısı sanmak ya da “yaban arısı” sözünden tek bir tür anlamak yanıltıcıdır. Eşek arısı ile bal arısının farklarını ayrıca karşılaştırabilirsin. ...

Bal arısı, koloni çoğalıp yeni bir yuva kuracağı zaman oğul verir: eski kraliçe işçilerin bir bölümüyle kovandan çıkar, kalan koloni ise yeni kraliçe yetiştirir. Şaşırtıcı olan, ağaçta asılı duran arı kümesinin çoğu zaman geçici bir durak olmasıdır; keşifçi işçiler yeni yuva ararken koloni birbirine tutunarak bekler. Koloninin genel düzeni için bal arısı rehberine göz atabilirsin. Arı oğul vermeyi neden seçer? Oğul verme, bal arısının bireysel değil koloni düzeyinde üremesidir. Güçlü koloni ilkbahar ve yaz başında büyür; kovandaki erişkin arı ve yavru miktarı artar. Yuva alanının sıkışması, yavru yetiştirme düzeni ve kaynakların bolluğu gibi etkenler oğul hazırlığını destekleyebilir. Ancak tek bir neden veya her kolonide aynı anda çalışan basit bir “kalabalık düğmesi” yoktur. Florida Üniversitesi IFAS, oğul vermeyi koloninin iki koloniye bölünmesi ve yeni kraliçenin çevredeki başka kolonilerden erkek arılarla çiftleşmesiyle gen alışverişi yapılması olarak açıklar. ...

Kraliçe arı, genç dişi larvanın koloni tarafından kraliçe olarak yetiştirilmesiyle oluşur; kovandaki temel görevi yumurtlamaktır. Ancak kraliçe yalnızca büyük bir arı değildir: gelişimini işçi arılar kurar, feromonları koloninin davranışını etkiler ve görünüşü çiftleşme durumuna göre değişir. Peki sıradan bir dişi larva nasıl kraliçeye dönüşür, kovandaki işi tam olarak nedir ve onu işçilerden nasıl ayırırsın? Bal arısının koloni düzeni ve iletişimi bu görev paylaşımının genel çerçevesini verir. Kraliçe arı nasıl oluşur? Kraliçe, ayrı bir tür değil, bal arısının üreme yeteneği gelişmiş dişi bireyidir. Kraliçe ve işçi arılar döllenmiş yumurtalardan gelişebilir; aradaki farkı larva dönemindeki beslenme ve yetiştirilme koşulları belirler. Koloni, uygun yaştaki bir dişi larvayı özel, aşağı doğru uzanan kraliçe hücresinde büyütür. Larva gelişimi boyunca arı sütüyle yoğun biçimde beslenir. İşçi olacak larvaların beslenmesi ise ilerleyen dönemde farklılaşır. ...

Bal arısı, çiçek nektarını enzimlerle dönüştürüp içindeki suyu azaltarak bal yapar; olgunlaşan balı petek gözlerine depolar ve balmumuyla kapatır. Şaşırtıcı olan, bu dönüşümün tek bir arının işi değil, kovandaki işçilerin sırayla yürüttüğü ortak bir süreç olmasıdır. Koloni içindeki görev paylaşımını bal arısının genel rehberinde görebilirsin. Bal arısı bal yapmak için ne toplar? İşçi arılar çoğunlukla çiçeklerin ürettiği şekerli sıvı olan nektarı toplar. Bazı balların kaynağı, bitki özsuyunu emen böceklerin salgıladığı bal özüdür. Polen ise balın hammaddesi değildir; arılar onu protein ve diğer besinler için kovana taşır. Bu ayrım, bal arısının koloni düzeni ve görevlerini anlamayı da kolaylaştırır. ...

Bal arısının ömrü görevine göre değişir: yaz işçisi yaklaşık 15–38 gün, kış işçisi 150–200 gün, erkek arı çoğunlukla birkaç hafta, kraliçe ise ortalama 1–2 yıl yaşar. Asıl şaşırtıcı olan, aynı kovandaki bireylerin mevsim ve görev nedeniyle ömrünün haftalardan yıllara uzanabilmesidir. Bu yazıda işçi, erkek ve kraliçe arının ömrünü ayrı ayrı karşılaştırıyoruz. Koloninin yapısını daha geniş çerçevede görmek için bal arısı rehberine de bakabilirsin. İşçi bal arısı ne kadar yaşar? Yazın yoğun çalışan işçi arıların ömrü genellikle birkaç haftadır. Bilimsel derlemelerde yaz işçileri için yaklaşık 15–38 gün aralığı verilir. Yaşam süreleri; kovan içi bakım, yavru besleme ve dışarıda nektar-polen toplama gibi işlerin yüküne göre değişir. Tarlacı işçi arı uçuşlarında hava koşulları, avcılar ve yıpranma gibi ek risklerle karşılaşır. ...