Hayır, ağustos böceği ile cırcır böceği aynı değildir; farklı böcek takımlarına aittir ve seslerini farklı organlarla çıkarırlar. Üstelik yaz gecelerinde duyduğun benzer cıvıltı, iki böceğin aynı biçimde öttüğü anlamına gelmez. Kısa karşılaştırma için ağustos böceği ana rehberine göz atabilir, aşağıda görünüş ve ses farkını ayırt edebilirsin.
Ağustos böceği ile cırcır böceği hangi gruplardandır?
Ağustos böcekleri, Cicadidae familyasındaki böceklerdir ve Hemiptera takımında sınıflandırılır. Cırcır böcekleri ise Gryllidae familyasından, Orthoptera takımındaki böceklerdir. Yani benzer sesler çıkarsalar da yakın adları olan tek bir hayvan grubunun iki türü değildirler. Çekirgeler de Orthoptera içinde yer alır; ancak “cırcır böceği” ile çekirgeyi aynı adla anmak doğru olmaz.
Bu ayrım yalnızca bilimsel bir etiket farkı değildir. Böceklerin ağız yapıları, vücut biçimleri, hareketleri ve ses üretme mekanizmaları farklıdır. Genel tür özellikleri için ağustos böceği rehberini okuyabilirsin.
Dış görünüşlerinden nasıl ayırt edilirler?
Ağustos böceği genellikle daha iri ve geniş gövdelidir. Şeffaf, damarlı kanatları gövdesinin üzerinde çatı gibi kapanır; başında belirgin gözler, kısa antenler ve bitki özsuyunu almaya uyumlu emici ağız parçası bulunur. Ağaç gövdesinde dururken fark etmek kolay olabilir, fakat kabuğa benzeyen rengi onu saklayabilir.
Cırcır böceği çoğunlukla daha küçük ve ince görünür. Antenleri gövdesi kadar, hatta daha uzun olabilir. En kolay ipuçlarından biri iri arka bacaklarıdır: bunlar sıçrayarak kaçmasına yardım eder. Bazı türler kanatlı, bazıları kanatsızdır. Bu yüzden “her cırcır böceğinin kanadı vardır” diye genelleme yapılmaz.
Seslerini nasıl çıkarırlar?
Ağustos böceğinde sesi çoğunlukla erkek birey üretir. Gövdenin iki yanında bulunan tymbal adı verilen ince, kaburgalı zarlar kaslarla hızla titreşir. Karın bölgesindeki boşluk sesi güçlendirip biçimlendirmeye yardım eder. Dolayısıyla ağustos böceği, ses çıkarırken kanatlarını birbirine sürtmez. Bu mekanizmanın ayrıntıları ağustos böceğinin ötme ve ses mekanizması yazısında anlatılıyor.
Erkek cırcır böceği ise ön kanatlarını birbirine sürterek ses çıkarır. Kanatlardan birindeki dişli törpü benzeri sıra, diğerindeki kazıyıcı yüzeye temas eder; bu sürtünme duyduğumuz ötüşü oluşturur. Ses, çoğunlukla dişiyi çekmek ve diğer erkeklere sinyal vermek için kullanılır. Dişiler genellikle erkeklerin yaptığı çağrı sesini üretmez.
Hangisi gündüz, hangisi gece duyulur?
Ağustos böceklerinin sesi çoğu zaman sıcak gündüz saatlerinde, özellikle yazın daha belirgin olur. Cırcır böceklerini ise akşam ve gece duymak daha yaygındır. Yine de bu bir ayırt etme kuralı değil, genel bir eğilimdir: tür, hava sıcaklığı, mevsim ve bulunduğun çevre ses zamanını değiştirebilir. Bir ses gece geldi diye kaynağın mutlaka cırcır böceği olduğunu söyleyemeyiz.
| Özellik | Ağustos böceği | Cırcır böceği |
|---|---|---|
| Bilimsel grup | Cicadidae; Hemiptera | Gryllidae; Orthoptera |
| Ses çıkarma | Tymbal zarlarını titreştirir | Erkek, ön kanatlarını birbirine sürter |
| Belirgin görünüş | İri gövde, damarlı kanatlar, kısa anten | Uzun anten, iri sıçrama bacakları |
| Sık duyulduğu zaman | Genellikle sıcak gündüz saatleri | Pek çok türde akşam ve gece |
| Yaşam alanı ipucu | Ağaç ve çalı gövdelerinde görülebilir | Çimen, yaprak altı ve zeminde saklanabilir |
Yaşam alanları ve yaşam döngüleri de farklı mı?
Evet, genel eğilimler ayrıdır; ancak habitat tek başına tür teşhisi koydurmaz. Ağustos böceği nimfleri yaşamlarının uzun bölümünü toprak altında geçirir ve bitki köklerinden beslenir. Erginleri ağaç ve çalılara çıkar; erkeklerin sesi çoğunlukla bu dönemde duyulur. Bu nedenle ağaç gövdesinde gördüğün iri, kanatlı böcek ağustos böceği olabilir. Tür ve evreye göre süreler değiştiği için ağustos böceğinin toprak altındaki yaşamı ve ömrü hakkında ayrıca bilgi alabilirsin.
Cırcır böcekleri çoğunlukla çimenlik, yaprak döküntüsü, taş altı ve benzeri korunaklı yerlerde yaşar. Bazı türler evlere de girebilir; bu, tüm cırcır böceklerinin ev içinde çoğaldığı anlamına gelmez. Minnesota Üniversitesi uzatma servisi, cırcır böceklerinin uzun antenlerini ve sıçramaya yarayan arka bacaklarını tanıma ipucu olarak verir; erkeklerin ötüşünü de kanat sürtünmesine bağlar. Bu gözlemler Kuzey Amerika türleri üzerine olsa da temel ses mekanizması ve vücut özelliklerini açıklamaya yardımcı olur.
Sıklıkla karşılaşılan bir başka karışıklık da adlarından kaynaklanır. “Ağustos böceği” takvimde yalnızca ağustos ayında görülen bir türü anlatmaz; farklı cicada türleri farklı dönemlerde ses çıkarabilir. “Cırcır” diye duyulan ses de tek bir türün imzası değildir; farklı cırcır böceği türlerinin ötüşleri değişebilir. Ses kaydını veya böceğin fotoğrafını görmeden tür düzeyinde kesin ad vermek bu yüzden doğru olmaz.
Kısaca hangisi olduğunu nasıl anlarsın?
Böceği görüyorsan önce arka bacaklarına ve antenlerine bak: uzun antenli, güçlü sıçrama bacaklı bir böcek cırcır böceği olabilir. İri gövde, şeffaf damarlı kanat ve ağaç gövdesinde duruş ağustos böceğine işaret eder. Sadece sesini duyuyorsan karar vermek daha zordur; sesin geldiği yer ve günün saati ipucu verir ama tek başına kesin teşhis sağlamaz.
En güvenilir ayrım, görünüş ile ses üretme biçimini birlikte değerlendirmektir. Ağustos böceği tymbal zarlarını titreştirir; cırcır böceği kanatlarını sürter. Her ikisi de yazın duyulan seslerin parçasıdır, fakat aynı böcek değildir.